و از عجائب و معجزات اميرالمؤمنين آن است كه آن حضرت در ساليان دراز كه خدمت حضرت رسول صلى الله عليه و آله با كفّار جهاد همى كرد و در ايام خلافت خود با ناكثين و قاسطين و مارقين جنگهاى سخت همى كرد هرگز هزيمت نكرد ، و بر او هرگز جراحتى منكر نرسيد ، و هرگز با مبارزى قتال نداد الّا آنكه بر وى ظفر جست ، و هرگز قرنى « 1 » از وى نجات نيافت ، و در تحت هيچ رايت قتال نداد مگر آنكه دشمنان را مغلوب و ذليل ساخت ، و هرگز از انبوه لشكر ، خوفناك نگشت و همواره به جانب ايشان هروله كنان رفت . بيست سوم : آنكه آن حضرت افصح فصحاء بود ، و اين مطلب به مرتبه‌اى واضح است كه معاويه اذعان به آن نموده ، چنان كه گفته واللّه راه فصاحت و بلاغت را بر قريش كسى غير على نگشوده و قانون سخن را كسى غير او تعليم ننموده . و بُلَغا گفته‌اند در وصف كلام آن جناب كه « دُونَ كَلامِ الْخالِقِ فَوْقَ كَلامِ الْمَخْلُوقِ » « 2 » و كتاب نهج‌البلاغه اقوى شاهدى است در اين باب ، و مستوفيان عرب طريق خطابه و كتابت را از آن حضرت تعليم كردند . عبد الحميد مستوفىِ مروان حمار « 3 » كه در كتابت به او مثل مىزنند و مىگويند : بُدِئَتِ الْكِتابَةُ بِعَبْدِ الْحَمِيدِ وَ خُتِمَتْ بِابْنِ العَميدِ « 4 » صد فصل از كلمات اميرالمؤمنين عليه السلام را حفظ كرده بود . وَ زَعَمَ اهْلُ الدَّواوينِ لَوْلا كَلامُ عَلِىِّ بْنِ ابى طالَبٍ عليه السلام وَ خُطَبُهُ وَ بَلاغَتُهُ في مَنْطِقِه ما أَحْسَنَ أَحَدٌ انْ يَكْتُبَ الى اميرِ جُنْدٍ وَ لا الى رَعِيَّةٍ . « 5 »

--> ( 1 ) ( . قرن / همانند و كفو . ) ( 2 ) ( . ترجمه : پائين‌تر از كلام آفريدگار و برتر از كلام آفريدگان است . ) ( 3 ) ( . يكى از خلفاى بنىاميه بوده است . ) ( 4 ) ( . ترجمه : نويسندگى به عبدالحميد آغاز شد و به ابن عميد پايان يافت . ) ( 5 ) ( . ترجمه : دبيران رسائل و كسانى كه با دواوين دولتى و مكاتبه و نگارش سر و كار داشتند معتقد بودند كه اگر كلام على بن ابى طالب عليه السلام و خطبه‌ها و شيوائى گفتار او نبود هيچ كس ( از دبيران و نويسندگان ) نمىتوانست به فرمانده لشكر و يا فردى از افراد مملكت به خوبى و درستى چيزى بنويسد . )